Enje (Ennie) Timmer komt na zijn HBS-opleiding in Purmerend bij Fokker vliegtuigenfabrieken te werken als bibliothecaris van de wetenschappelijke afdeling. Enje komt uit een gezin waarvan de vader Jakob Timmer bij de douane/belasting werkt, moeder Trijntje Hartog is huisvrouw en hij heeft een zus Leentje. Een “rijk” gezin die door het hele land heen woont en uiteindelijk in Amsterdam en Landsmeer komt te wonen. De vader van Enje is een dominante man. Enje heeft alle mogelijkheden om zich te ontwikkelen en hobby’s te beoefenen zoals varen, zeilen, sporten. Op school blinkt hij niet ontzettend uit maar haalt toch zijn diploma’s. Zijn zus noemde hem wat stil, soms zwaar op de hand en dat hij erg slecht tegen onrecht kon.

Enje houdt echter contact met oude schoolmaten en bij Fokker werkt ook Willy Bloemendal, roeicoach en na de oorlog hoogleraar ruimtevaart in Delft.
Tijdens de razzia’s van Amsterdam in 1943 spreekt Enje in het gezin uit dat hij niet langer werkloos het onrecht kan aanzien, zijn zus zegt dan ook dat in deze tijd het contact is gelegd met Willy Bloemendal welke leidinggeeft aan illegaal werk. Dit werk is dan nog vooral hulpverlenen aan onderduikers. Vanaf september 1944 sluit Enje zich aan bij B.S. groep Dirk de Geus, Amsterdam Centrum, een groep die georganiseerd binnen de B.S. gaat werken (P.J.M. van der Reijden, J.F.Datema). Dirk (soms ook Dik/Dick genoemd) is leraar Frans in Overveen en diende enige tijd als sergeant in het Vreemdelingenlegioen in Noord-Afrika. De leden noemen zich de Palladijnen. Enje Timmer woont inmiddels op zichzelf in Amsterdam op de Amstellaan 139/III (Nu Churchilllaan). De B.S. groep Dirk de Geus had o.a. verbinding met de spionagedienst van J.B.F. Houtman (Fred Vermeulen).

Bij B.S. groep Dirk de Geus gingen de illegale werkzaamheden veel verder, o.a. gedropte wapens werden gereinigd, wapeninstructies werden gegeven, wapensmokkel, stellingen van de Duitsers werden uitgetekend, valse documenten werden gedrukt, overvallen gepleegd. Zus Leentje zei ook dat ze dacht dat haar broer Enje geregeld gewapend was. Enje sprak verder nergens over maar uitte op de verjaardag van zus Leentje (28 november 1944) zijn zorgen en dat hij dacht dat de groep in de gaten gehouden werd (later meer). Later zou blijken dat dit de laatste keer was dat Leentje haar broer zag. Na het verlies van haar broer Enje raakte zij ook ernstig getraumatiseerd en leefde na de oorlog een kluizenaarsleven samen met haar man die notabene een zoon was van een bekende NSB-er.

Enje maakt dus deel uit van een grote groep oud studenten die zich bezighouden met illegale werkzaamheden.
De gehele groep wordt 19 december 1944 opgepakt door verraad van een verzetscontact. Dit verzetscontact, ene Hans M. (nu bekend als Johan Willem Marcelis) slaat, 16 december, na zeer zware mishandeling (van beruchte SD-er Heinemann) door. Hij was samen met Ary Prins op de fiets aangehouden bij een spionagetocht bij Barneveld. Ze hadden dan ook tekeningen van wapenopstellingen van de Duitsers bij Apeldoorn en Amersfoort bij zich maar ook valse persoonsbewijzen en een ausweis. Tevens hadden ze een lijst bij zich, van namen en introductieadressen, waarop de naam Dirk de Geus en Zwanenburgwal 42 in Amsterdam vermeld was.
Bij de mishandeling zijn dan ook diverse adressen gemeld en ook van “ ’t Huis ” van Amsterdamsch Studenten Corps-dispuut Pallas. In dit huis kwamen sinds september 1944 veel verzetsmensen samen, vooral die van Dirk de Geus, voor vergaderingen en ze brachten hier ook vaak de nachten door. Ook werden die dagen wapeninstructies gegeven en er zijn dan ook 7 Stenguns, pistolen en een karabijn in het huis te vinden.

19 december 1944 om 06.30 vindt er dan ook een SIPO inval plaats op de Zwanenburgwal 42 (nu 72 t/m 82) , met de sleutel die Hans Marcelis heeft afgegeven. Een latere getuige zal verklaren dat Hans Marcelis in de overvalwagen zat.

Niet alleen Enje Timmer maar ook dokter Harry Tjing Lok Lim (hij vervalste o.a. documenten/stempels), Maarten Vrolijk en Maarten Hendrik (Hein) Woutman worden opgepakt op de Zwanenburgwal 42 maar ook;
Arend Cornelis Hijner (B.S. commandant Haarlem), hij ontsnapt later uit de overvalwagen, maar wordt op het Gravenlandse veer aangeschoten en meegenomen.
Robert (Rob) Lopes de Cardozo, arts van de groep, onderduiker.
Herbert Prins (de broer van Ary, die 16 december fietsend met de verrader Hans Marcelis gepakt werd).
Otto (Ot) Paul Vrolijk (de broer van Maarten Vrolijk).
Ernst Woutman (broer van Hein Woutman).
Jan Coenraad Roos.
Laurike (Riekje) Hagen, schuilnaam “M.A. Cassa”, later vrijgelaten op 17 januari 1945 en trouwt later met Paroolverzetsman Sandberg.
Coosje Meester (verloofde Otto Vrolijk), vrijgelaten op 17 januari 1945
Anke Meester, schuilnaam “Maria Buitendijk”, zus van Coosje en vriendin van Herbert Prins.
T.M. (Tanja) Saalborn, verloofde Ary Prins.
De brieven over de groep van Tanja Saalborn "Baretto" aan Willy Bloemendal wat bewaard is gebleven in het Amsterdams archief (eerdere leider uit het verzet) heb ik laten scannen en heb ik ook aan het NIOD gegeven.

De B.S. leider Dirk de Geus met zijn hoogzwangere vrouw Lucie en haar moeder worden ook gearresteerd op 19 december maar al om 5.00 uur op de Coenestraat 19II Amsterdam, BS stafpapieren en wapens worden in beslag genomen.
Ing. J. Verwijs weet te ontsnappen op de Warmoesstraat 155, 20 tot 50 stenguns en ook handgranaten en munitie worden in beslag genomen.
Ze komen allemaal vanaf 19 december vast te zitten in Weteringschans gevangenis in Block B in 3 Stock, de vader van Enje probeert Enje nog vrij te krijgen door omkoping met een gouden sigarettenkoker, dit lukt niet, deze koker staat nu in Yad Vashem.
Van der Reijden zegt in 1951 dat de gehele ploeg heeft gezwegen en dat hij toen zijn beste ploeg verloor. De arrestatie en gevonden namenlijst doet van der Reijden besluiten personen te laten onderduiken wiens naam of adres bekend kon zijn.
Recent kwam naar voren in gesprek met een nog levende nicht (Rensje Vrolijk) van Otto en Maarten Vrolijk;
Zij leest in de brieven van Tanja Saalborn, die Tanja net na de arrestatie stuurt aan Willy Bloemendal, meerdere malen de naam “Jan M.”. Rensje vraagt zich daarbij af of met de naam Jan M. misschien Johannes Martines Vrolijk wordt bedoeld, dat zou haar vader kunnen zijn en hij is de broer van Maarten en Otto Paul Vrolijk. Jan M. heeft zelf als student gewoond in het studentenhuis op Zwanenburgwal 42. Na zijn afstuderen is hij elders gaan wonen. Hij komt echter nog vaak naar de Zwanenburgwal, naar zijn jongere broers en vrienden. Hij is bevriend met Dirk de Geus en verricht soms “diensten”. Hoe hij het wist is niet bekend, maar “hij had gehoord” van een mogelijk aankomende inval en waarschuwde de groep meerdere malen, zo ook de dag voor de inval. Nadat hij de volgende dag bij een Joodse onderduiker als arts op bezoek was geweest komt hij langs Zwanenburg 42 en dan is reeds de inval geweest. Ook enkele anderen zouden gewaarschuwd hebben, de groep gaf aan de volgende dag daaraan gehoor te geven, dat bleek echter te laat. Haar oom Otto wordt zoals je later kan lezen gefusilleerd bij Limmen en Maarten komt (met o.a. Enje) uiteindelijk via kamp Amersfoort in Neuengamme terecht. Lang was er weinig bekend over Maarten zijn laatste verblijfplaats. Rensje Vrolijk ontvangt in 2023 onverwacht bericht dat er wat persoonlijke artikelen van haar oom Maarten Vrolijk in Duitsland zijn (Neuengamme) bij de Arolsen Archieven. Deze artikelen worden overgedragen aan de familie, dat initiatief komt van Ellen de Visser/Volkskrant i.s.m. vriendenkring Neuengamme. De familie Vrolijk schenkt ze vervolgens aan kamp Amersfoort.
We gaan weer verder.
Het is winter 1944 een zeer koude winter en de cellen zijn niet verwarmd en dat komt de gezondheid niet ten goede. Tijdens de kerst horen de leden van de groep uit de kerk naast gevangenis de kerstliederen. Met kloppen op de muren communiceren ze met elkaar (bron Jan Coenraad Roos).

Op 6 januari vindt er een aanslag plaats bij Castricum op de Duitse militair Johann Obmann, hij komt daarbij om het leven.

Op zondag 7 januari worden onder leiding van Willy Lages, 10 “Todes candidate” opgehaald op de HvB Weteringschans in Amsterdam om op de aanslagplek bij Limmen te worden gefusilleerd. 2 groepjes van 5 worden onder het oog van hongerwinter voedselzoekende mensen doodgeschoten.

6 leden van Groep “Dirk de Geus” zijn daarbij, Otto Paul Vrolijk, Arend Cornelis Hijner, Ernst Erik Woutman, Ary Prins, Herbert Prins en Dirk de Geus zelf. Zij zijn samen met de anderen teruggevonden op 30 mei 1945 in grafkuil K en begraven op Eerebegraafplaats Bloemendaal.

De vrouwen zijn 17 januari 1945 vrijgelaten. Uit verslagen blijkt dat de vrouwen zeer belangrijk werk deden en Anke Meester zelfs ernstig gewond raakte bij een actie. Ze wordt uit het ziekenhuis bevrijd door het verzet, nog voor ze verhoort kan worden.
Ik krijg vanwege “Anke Meester” eind 2024 contact met Anna Eva Boogaard, Docent aan de UVA, zij onderzoekt “de meisjes” en schrijft een boek “de Kriterionmeisjes”. Over 12 van hen, hun rol en bizarre verzetswerk en ook intens lijden en geluk, ISBN: 9789029549660. O.a. de zus van Harry Lim, Otti wordt hier ook in beschreven (zij smokkelde o.a. Joodse baby’s uit de crèche tegenover de Hollandse Schouwburg). Na dit boek (hardop voor)gelezen te hebben kan in niks anders concluderen dat zonder “de meisjes” het verzet lang niet zo succesvol was geweest. Ongetwijfeld zullen er meer banden geweest zijn met de in het boek beschreven “meisjes”.

Robert Lopes de Cardozo, de in het Pallashuis ondergedoken arts van de groep, blijft in HvB Weteringschans, half joods en moet naar Westerbork, waar het niet van komt en loopt na de bevrijding de gevangenis uit. In de jaren 50 en 60 was hij radioloog. Kort na de oorlog was volgens Rob het huis op de Zwanenburgwal 42 door anderen bewoond en alles was verloren gegaan en door de SD in beslag genomen.

Jan Coenraad Roos, Enje Timmer, Maarten Vrolijk, Harry Lim, Hein Woutman komen 29 januari 1945 aan in Amersfoort. Enje Timmer heeft daar kampnummer 10508.

Enje Timmer, Maarten Vrolijk, Harry Lim, Hein Woutman gaan op 2 februari 1945, naar zeggen, op de een na laatste trein naar Neuengamme waar ze 4 februari 1945 aankomen. Van Enje weten we dat hij nummer 70587 had, dit staat in het dodenboek wat er nog is. Hein Woutman had 70616. Van Maarten Vrolijk en Harry Lim is het Neuengamme kampnummer niet bekend en naar alle waarschijnlijkheid verbrand door de SS (bron directrice Alyn Bessmann waar ik op kantoor was met mijn vrouw).

Op de vroege morgen 18 februari 1945, om 01.00 uur sterft Enje volgens het dodenboek wat we mochten inzien in Neuengamme. Als doodsoorzaak Enterocolitus Acuta, meestal gaven ze zomaar een reden op. Enje is gecremeerd en uitgestrooid in de moestuin van de SS.
Maarten Hendrik (Hein) Woutman sterft 1 april 1945.
Harry Lim zat in buitenkamp Bullenhuser Damm en werkt daar volgens getuigen als arts. Hij sterft 1 april (uiterlijk 17 april) 1945 aan de Spaldingstrasse in Hamburg, een kamp waar zieken heen gingen.
Van Maarten Vrolijk weten we dat hij op de dag van de bevrijding door de Engelsen op 29 april 1945, aan vlektyfus overlijdt in Sandbostel, een satelliet kamp van Neuengamme.

Jan Coenraad Roos werkte in kamp Amersfoort in een andere ploeg dan de andere leden. Hij was nodig in de houtkap en is daarom niet afgevoerd naar Neuengamme. 14 februari 1945 kwam hij in de ziekenbarak terecht met dysenterie. 14 april werd hij daar ontslagen en had hij het geluk dat het Rode Kruis het kamp op 19 april overnam en op 7 mei bevrijd werd door de Canadezen. Jan stond na de bevrijding met een gewicht van 44kg voor de deur van zijn familie.
Jan vertrok in 1945 (met andere langdurige zieken) naar Davos in Zwitserland, kwam in 1946 kort terug naar Amsterdam, maar keerde ook in 1946 weer terug naar Zwitserland en stichtte daar een nieuw leven, de reden waarom ik hem niet kon vinden in Nederland. Van Jan Coenraad Roos heb ik veel informatie over de groep, verklaringen o.a. over Amersfoort verschrikkingen van o.a. kampcommandant Kotella (1 van de 4 van Breda). Jan overleed in 2015 en daardoor vond ik uiteindelijk zijn zoon, Lucas Roos. Jan Coenraad Roos zijn kleindochter heeft haar opa Jan geïnterviewd wat betreft zijn verzetswerk, een bron van nieuwe feiten. Al deze informatie is naar het NIOD gestuurd.
Lucas Roos is in Nederland geweest en samen met hem heb ik de tocht door Amsterdam gemaakt en een bezoek gebracht aan Amersfoort. Lucas heeft ook de tocht gemaakt door Zeeland waar zijn vader Jan ondergedoken zat en opgepakt is en verplicht heeft moeten werken aan de verdedigingswerken rondom de Oosterschelde.
Lucas Roos bracht in 2024 een boek uit over de wonderlijke reis en geluk van zijn vader Jan. Een spannende roman met op waarheid gebaseerde gebeurtenissen, waaronder zijn werk in de groep van Dirk de Geus. “Der Untertaucher” ISBN 978-3-7598-1021-2. Een eervolle vermelding voor de Palladijnen.

Jan Roos zei dat de 6 man van de groep zijn doodgeschoten puur omdat zij aan 1 kant van het cellenblok zaten in de Weteringschans. Ze worden ook besproken in het in 2025 uitgekomen boek van Ad Hoek “De Executies”, 19 verzetsmensen vermoord in Limmen. De ons bekende foto van Enje Timmer staat op de pagina van Zwanenburgwal 42.
Ik vroeg me net af, wie waren nu eigenlijk op dat moment de “gelukkigen”. Zij zijn “thuis” en liggen op de Eerebegraafplaats Bloemendaal.

Ik bezit van Enje veel persoonlijke spullen, die bewaard zijn door zijn zus Leentje. Tennisnet, tennisracket, gitaar, mondharmonica, portemonnee, gereedschap, alle schoolrapporten, Fokker lesmateriaal, distributiekaarten, brieven uit de oorlog in “Geheimtaal” en bijzondere tekeningen en uiteraard ander archiefmateriaal.

In 2012 krijgen we Enje Timmer alsnog op de Erelijst van de 2e kamer. Iets wat zijn zus Leentje, met de kennis van toen, niet was gelukt.
http://www.erelijst.nl/enje--timmer
Op 17 oktober 2023 heb ik op het laatste woonadres van Enje een Stolpersteine laten plaatsen.
Amstellaan 139/III, nu Churchilllaan 139/III
https://map.stolpersteine.app/nl/amsterdam/locaties/churchilllaan-139

Enje Timmer wordt sinds het einde van de oorlog met 10 andere leerlingen herdacht op een houten bord op zijn RHBS Purmerend (nu Jan van Egmond Lyceum). Oud-leerling en gedreven leraar Marlies Vermeulen organiseerde een tentoonstelling over de omgekomen oud-leerlingen. Daar lagen ook bezittingen en stukken van Enje in opgesteld. Ook zij neemt contact op na de eerdere publicatie.
Op het graf van zijn ouders Jakob Timmer en Trijntje Hartog in Sellingen staat Enje Timmer vermeld ter nagedachtenis. Zijn opa en oma en zus Leentje rusten daar ook.
Mijn verhaal en onderzoek begon eind 2010 met een foto in een familiealbum bij mijn oom Henk met eronder “Ennie omgekomen in de oorlog”. Henk heeft Enje zelfs nog gekend, mijn oom is inmiddels bijna 93. Ik kon nooit zien aankomen hoeveel de eerdere publicatie teweeg zou brengen. Nieuwe vrienden, kennissen, nieuwe aanvullingen, boeken, bezoeken en reizen.

Er is ook informatie over verzetsgroep van Dirk de Geus is te vinden in het boek 'De Eerebegraafplaats te Bloemendaal' van Peter H. Heere en Arnold Th. Vernooij (Sdu Uitgevers, Den Haag 2005), p. 620-638
De verrader Johan Willem (Hans M.) Marcelis (1921) krijgt 1 jaar gevangenisstraf. Online vinden we dat hij in 2002 overleden is, opmerkelijk is het vrijmetselaar teken op het graf. Misschien krijg ik ooit nog antwoord op mijn openstaande vraag hoe hij zelf nog in het leven stond.

Richard Hoogeveen, 29 april 2026, Angeren
(aanvullingen zijn welkom)